Geur en herinneringen

Ons gezin ging vroeger bijna elk jaar op vakantie naar Frankrijk. We namen de auto en verbleven 2 weken aan de rotsachtige kust van Bretagne of naast een wijngaard in de Bourgonge. Ik herinner me nog heel goed de ochtenden. We aten steevast verse croissantjes van de bakker op de camping, met Franse kaas en een kopje thee erbij. De thee die we daar dronken vond ik heerlijk, het was doorzichtiger dan de thee van thuis en ik voelde me er lekker bij, ontspannen. Het rook ook heerlijk: natuurlijk, maar ook fris, en het paste bij het landschap. Ik wist niet wat het was en jong als ik was probeerde ik het ook niet te achterhalen, want in Nederland stapten we gewoon weer over op Earl Grey met een biscuitje. De vakanties in Frankrijk leken een 14 dagen durende droom waarin alles anders was dan thuis. In het moment overkwam het me, en ik vroeg me niet af hoe en waarom. Het was gewoon. Ik genoot van de vrijheid, de geuren van het landschap, het gevoel van de zee op mijn huid en het fluiten van de vogels.

Tegen de tijd dat ik naar de Middelbare school ging hadden we genoeg geld om 1 keer per jaar het vliegtuig te pakken en maakten we tijdens de zomervakanties rondreizen in andere landen, verbleven in Bed & Breakfast. Maar die vakanties op de camping in Frankrijk, daar word ik nog steeds nostalgisch van. Toen ik 13 jaar was kreeg ik een vriendje en hij en zijn ouders dronken elke ochtend en elke avond kruidenthee. Op een ochtend zaten we samen aan de ontbijttafel en kreeg ik van zijn moeder een kopje thee van losse blaadjes uit een pot. De geur die zich verspreidde bereikte mijn reukorgaan en er werden ineens allerlei deurtjes in mijn hoofd opengezet; herinneringen aan wijduitgestrekte bloemenvelden en wijngaarden vlogen voorbij. Ik nam een slokje van de thee en wist gelijk dat ik hier te maken had met dezelfde thee die wij jaren geleden op mijn droomreizen in Frankrijk dronken. Had je me een paar tellen daarvoor gevraagd hoe die thee die we vroeger dronken ook alweer rook dan had ik het je niet kunnen omschrijven, maar toch wist iets in mij dat het hier om hetzelfde kruid ging. Het bleek Verveine te zijn, Citroenverveine. In Nederland is Verveine niet zo’n hit, maar in Frankrijk wel. Citroenverveine is namelijk een in Frankrijk gecultiveerde variant van Verbena (Ijzehard), gekweekt om de zachte en citroen-achtige smaak die doet ontspannen en vrolijk maakt. Ik was die dag inderdaad in een opperbest humeur. Ik reisde even terug in de tijd.

Het Limbisch systeem

Ik denk dat iedereen wel soortgelijke ervaringen als die van mij kent, waarin geuren prettige (of niet zo prettige) herinneringen oproepen. Wat ik bijvoorbeeld vaak hoor van vrouwen van middelbare leeftijd is dat hun moeder vroeger Lavendel parfum droeg en dat mijn zalf met essentiële olie van de Lavendel herinneringen aan hun moeder terugbrengt.

Het is bewezen dat een geur associatie helpt om bepaalde herinneringen op te halen, zelfs wanneer die voorheen vergeten waren. Ons lange termijn geheugen met betrekking tot geur is sterker ontwikkeld dan het visuele lange termijn geheugen. Dat komt o.a. omdat het beleven en waarnemen van geur en emoties allebei binnen dezelfde structuur plaatsvindt, namelijk het limbisch systeem. Het limbisch systeem is een structuur diep in de hersenen, een soort gordel die ten delen over de hersenstam heen ligt en die lagere hersenen van hogere hersenen scheidt. Vanuit het limbisch systeem lopen er zenuwvezels naar de hersenschors waar een geur wordt overdacht en -als mogelijk- een naam wordt gegeven. Verder lopen er zenuwvezels naar hersencentra als thalamus en hypothalamus en van daaruit naar de hypofyse. Deze spelen allen een belangrijke rol bij de productie van hormonen en kunnen wij (samen met het limbisch systeem) in evolutionair opzicht als de oudste delen van de hersenen beschouwen.

Denk je maar eens in dat onze reukzin bijvoorbeeld erg belangrijk was (en nog steeds is) voor het vinden van voedsel, wegrennen bij gevaar en onze voortplanting. Bij het voortplantingsgedrag was de geur van een geschikte partner doorslaggevend. Op basis van de interpretatie in het limbisch systeem worden er signalen aan de hypofyse afgegeven om bepaalde hormonen uit te scheiden en die hormonen spelen weer een belangrijke rol bij het gewaarworden van emotionele associaties. Je zou kunnen zeggen dat herinneringen eigenlijk gebaseerd zijn op emoties en emoties op herinneringen. Daarom worden mensen met negatieve emotionele associaties door trauma vaak behandeld middels het herleven van de herinneringen die het trauma hebben veroorzaakt, bijvoorbeeld door middel van EMDR- therapie. Bij EMDR krijgen belevenissen uit het verleden een minder prominente plek door het voorheen onbespreekbare middels gesprekken met een psycholoog of therapeut bespreekbaar te maken.

Aromatherapie

Een andere methode om negatieve of positieve associaties met gebeurtenissen uit het verleden of heden te prikkelen is Aromatherapie. In de Aromatherapie wordt er gewerkt met de essentiële oliën uit plantendelen om bepaalde associaties in de hersenen op te roepen. De plant heeft geurstoffen/hormonen nodig om te communiceren met de omgeving – aantrekking, afschrikking, bescherming en vernietiging van schadelijke indringers als bacteriën, virussen en schimmels. Wij mensen gebruiken onze geurstoffen op precies dezelfde manier, dus er is sprake van herkenning tussen plant en mens. Mensen communiceren ook met geur, al zijn wij ons er niet altijd van bewust, en dat komt weer omdat de geurzin zich zo diep in de hersenen bevindt. Een lekkere geur trekt aan, een vieze geur schrikt af. Daarom verspreiden winkels tegenwoordig vaak lekkere geurtjes om hun producten beter te verkopen en vaak heeft dit het gewenste effect (mits hiervoor de juiste geuren worden ingezet).

Geuren worden dus op een onbewust niveau verwerkt, dit komt omdat er verbindingen zijn tussen het limbische systeem en de structuur die onze hersenschors ‘wakker houdt’. Mensen vallen in slaap wanneer deze structuur wordt geremd, maar als er sprake is van emotionele spanning en zenuwen dan blijven zij wakker. Een kalmerende essentiële olie of kussen spray van Geranium, Lavendel en Bergamot kan hierbij bijvoorbeeld helpen, door direct door te dringen tot het limbisch systeem en het centraal zenuwstelsel te kalmeren. De afgifte van stress-hormonen via de hypofyse en de bijnier wordt dan geremd. Een oppeppende etherische olie van bijvoorbeeld Sinaasappel kan juist weer helpen bij depressie en lethargie.

Een paar druppels etherische olie van Sinaasappel kan een heerlijke verfrissende en oppeppende geur aan je eigen gemaakte Kastanje wasmiddel geven.

Elke essentiële olie heeft haar eigen eigenschappen, dit heeft te maken met de chemische samenstelling van de plant in kwestie. Essentiële oliën zijn hormoonachtige substanties die soms uit meer dan 500 verschillende inhoudsstoffen bestaan, te veel om hier op te noemen. Middels klinisch onderzoek is echter van een hele hoop prettig ruikende planten en kruiden achterhaalt hoe ze op de herinneren en emoties van mensen inspelen en wat ze teweeg brengen. Zo hebben de Italiaanse onderzoekers Cayola en Rovesti bij de inhalatie van verschillende oliën en mengsels de hartslag en de cardiovasculaire en respiratoire activiteit gemeten. De resultaten van dergelijk onderzoek zijn uitgebreid beschreven en dit vormt het panacee of naslagwerk waar Aromatherapie mee werkt.

Persoonlijke associaties met geuren kunnen op basis van herinneringen en emoties echter ook weer zeer verschillen, daarom is het werken met geuren ook ondergebracht in een vorm van therapie, waarbij de aromatherapeut achterhaalt welke geuren het beste bij de persoon in kwestie passen. Geur nodigt altijd uit tot contact. Wat doet een geur met je? Wat heeft dat te maken met je herinnering en je huidige emoties? Is er afkeer bij een geur uit het verleden? Waarom is er afkeer? Geeft een geur een onveilig gevoel in je lichaam? En zo ja, waar? Roept een geur op tot reflectie, meditatie en ‘naar binnen gaan’ of roept een geur op tot actie en naar buiten gaan? Al deze vragen kunnen een leidraad zijn.

Tot slot

Er is nog veel meer te vertellen over het gebruik van de geurstoffen van planten en kruiden voor ons welzijn. Je hoeft geen trauma’s of negatieve associaties te hebben om de voordelen van essentiële olien te beleven. Denk aan mijn positieve associaties met Citroenverveine. Ik omring mij nu bijna elke dag met de essentiele olie uit het kruid door er thee van te zetten en daar wordt mijn zenuwstelsel nog steeds erg blij van. Je kan ook op elk moment van de dag genieten van een heerlijke essentiele olie door deze in een lampje te branden en door je kamer of huis te laten verspreiden. Maar let wel op, want pure essentiele oliën zijn zeer geconcentreerde vluchtige materie die bij aanraking met de huid brandwondjes en/of uitslag kunnen veroorzaken. Ook wordt het gebruik van bepaalde etherische olie (zelfs in parfums of blends) afgeraden voor zwangere vrouwen omdat ze een abortieve werking zouden hebben, het gaat dan met name om sterke keukenkruiden zoals Salie, Rozemarijn, Kruidnagel, Kaneel en nog veel meer. Ook kunnen huisdeuren heftig op geuren reageren. Het is daarom van belang je goed in te lezen.

Meer weten over Aromatherapie en essentiele olie? Ik kan het boek ‘Aromecum’ van drs. Harmen Rijpkema ten zeerste aanraden.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *