Het aromatische feestje dat Lavendel heet

Lavendel balsem zalf Lavandula Lavendin

Ik heb de afgelopen tijd veel gepost over ernstige aandoeningen en fysieke klachten en toen ik vanochtend in rust mijn leven overdacht constateerde ik dat ik vooral enorm zin had om de pracht van de natuur ook weer eens te vieren. De ware vrijgevigheid van al die mooie kruiden. Veel kruiden hebben een behoorlijke handleiding, maar veel ook niet. Binnen die laatste categorie valt Lavendel*. En wat een feestje is dat!

Lavendel (Lavandula angustifolia). Ik vind het een beetje een deftig kruid. Althans, niet als ik de Lavendel hier in de geveltuintjes van de grote stad zie verpieteren door de kou. Maar wel als ik droom over de lavendel velden van de Provence. Lavendel houdt van warmte en droogte, en toch doet ze het hier in Nederland best wel heel erg goed. Ik heb in de lente Lavendel gezaaid en wonder boven wonder begint ze nu op te komen, bij temperaturen die rond het vriespunt schommelen. Dat zegt heel veel over de weerstand die ze aan het licht brengt. Lavendel is een heel krachtig en weerstand verhogend kruid.

Eigenlijk was ik nooit zo’n fan van Lavendel. Ik hou enorm van parfum, maar Lavandin (een variant op Lavendel die in de Franse parfumindustrie veel wordt gebruikt) voert meestal niet de boventoon in mijn parfum collectie. Ik kies liever voor het zwaardere werk, zoals Vanille, Bergamot, Muscus, Cederhout en zowat alle parfums van Guerlain. Maar sinds ik ben begonnen met het maken van mijn eigen verzorgingsproducten op basis van kruiden is Lavendel niet uit mijn spreekwoordelijke laboratorium weg te denken. Lavendel is voor enorm veel dingen geschikt en ik HOU van haar. Of eigenlijk moet ik zeggen ‘hem’, want volgens de magische archetypen is Lavendel een mannelijk kruid, geassocieerd met de planeet Mercurius (communicatie) en met het element lucht. In de tovenarij wordt Lavendel ingezet voor haar volgende eigenschappen: liefde, bescherming, reiniging, vrede en een lang leven.


Wat kan je zoal doen met lavendel?

Misschien heb jij in eerste instantie ook niet zoveel met Lavendel, maar ik hoop dat dit artikeltje van mij jouw mening over Lavendel ook een beetje kan bijstellen. De meest toegankelijke manier om dat te doen is om Lavendel praktisch in te zetten, dan komt hij het beste tot zijn recht, zonder oordeel en intens vrijgevig.

De wijze van verwerken kan per kruid verschillen. Sommige kruiden geven hun inhoudsstoffen het beste af in water, anderen in alcohol of glycerine, en weer anderen in een koude drager olie zoals zonnebloem of amandelolie. Het hangt er dus maar helemaal van af welke inhoudsstoffen van dat specifieke kruid de belangrijkste geneeskrachtige werking bieden voor jou en het doel van jouw verwerking. Veruit de meest geliefde en gebruikte inhoudsstof in Lavendel is de etherische olie, dat is een hormoon achtige afscheiding die de typische smaak en geur aan Lavendel geeft en zorgt voor de desinfecterende werking die zo geliefd is in zeep en shampoo.

Etherische olie & hydrolaat:

Etherische olie kan op verschillende manieren uit de Lavendel plant worden verkregen. Het is het beste oplosbaar in alcohol, plantaardige olie en waterdamp. Uit waterdamp verkregen etherische olie wordt ook wel essentiële olie genoemd. Dit is een ingewikkeld proces waarbij in de laatste stap de etherische olie van waterdamp kan worden gescheiden om de pure etherische olie (zonder drager) heel nauwgezet in te zetten. Etherische olie die (nog) niet van waterdamp is gescheiden wordt een hydrolaat genoemd. Deze hebben beide hun eigen kenmerken en gebruik, maar over het algemeen geldt voor hydrolaten dat ze veiliger inzetbaar zijn omdat ze verdund zijn. Hydrolaten hebben wel alle positieve kenmerken van etherische olie maar werken niet irriterend op de huid en slijmvliezen, hydrolaten worden daarom veel in cosmetica gebruikt.

Etherische olie is dus een middels stoomdestillatie verkregen aromatische essentie van een plant. Ik noem het ook wel de ziel van de plant. Vaak gaat het om een hele lage opbrengst in een hoge concentratie, daarbij is het heel vluchtig (de meeste geurende planten bevatten 0.5% – 3% etherische olie). De naam etherische ‘olie’ is een beetje misleidend want in tegenstelling tot vettige plantaardige olie uit bijvoorbeeld noten en zaden is etherische olie qua samenstelling beter te vergelijken met een hele sterke alcohol; het vervliegt bij aanraking met de openlucht of verhitting en kan zelfs irriterend werken op de huid. Sterker nog, de meeste etherische oliën mogen niet zomaar zonder een draagolie worden aangebracht, laat staan ingenomen. Dit komt omdat etherische olie qua geneeskracht een sterk prikkelende werking heeft, het lost vetten op, desinfecteert, werkt sterk in op ons gemoed en ontkrampend op darmen en zenuwstelsel.

De samenstelling van hormoonachtige afscheidingen kan per plant ook weer sterk verschillen en dit zorgt ervoor dat elke etherische olie zijn of haar eigen handleiding heeft. Aromatherapeuten weten precies welke etherische olie welke samenstelling heeft en kunnen zodanig gepast advies geven over de veiligheid en inzetbaarheid. Aromatherapie gaat ervan uit dat etherische oliën middels geur en sensatie een weldadig effect hebben op lichaam en geest en dat is nog best een hele kunst! Zo is het van groot belang te weten dat sommige etherische oliën dermate stimulerend werken dat zwangere vrouwen deze het beste kunnen vermijden. Denk bijvoorbeeld aan Rozemarijn (Rosmarinus officinalis) of Pepermunt (Mentha x piperita), je zou er dan wellicht voor kunnen kiezen om met een hydrolaat te werken. Maar dan alsnog is voorzichtigheid geboden.

Sommige planten bevatten etherische oliën die in gebruik een stuk veiliger zijn en Lavendel is er daar zeker 1 van. Tea Tree is een andere, daarom wordt de essentiële olie van Tea Tree bij acne direct op de huid aangebracht, met fantastische resultaten! Andere etherische oliën moeten in een drager worden verwerkt en/of mogen met behulp van een diffuser in de lucht worden verspreid om zo hun heilzame werking middels de reuk aan ons hormoonsysteem af te geven. Ook dat geeft hele mooie resultaten als het op Lavendel of andere kalmerende kruiden aankomt.


Lavendel etherische olie in zalf

Juist omdat de etherische olie van Lavendel zo heerlijk ruikt en veilig op de huid kan worden aangebracht wordt het zowel in de aromatherapie als ook in de kruidengeneeskunde veel gebruikt. Lavendel kalmeert ons zenuwstelsel, zorgt voor een goede nachtrust, verhoogt de weerstand, verwijdt de bloedvaten (wat het een goed medicijn tegen hoofdpijn maakt) en heeft een helende werking op huid en slijmvliezen. Ideaal voor een kalmerende welriekende massageolie of een voedende zalf die zowel de huid hydrateert en herstelt als ook rust in het hoofd brengt.

Ik gebruik de etherische olie van Lavendel zelf graag als lekker geurtje in mijn zalven en lippenbalsems. En omdat er een grote geneeskrachtige werking vanuit gaat profiteer ik ook nog eens van de heilzame werking. Ik let er wel op dat de werking van Lavendel aansluit op de zalf die ik heb gemaakt. Zo passen Kamille en Lavendel qua werking goed bij elkaar en voeg ik daarom graag een paar druppels etherische Lavendel olie aan mijn Kamille zalf toe. Kamille zalf is zeer geschikt voor de droge en schrale huid, met name bij de tere huid van babytjes en luieruitslag.

Begin met het maken van een kruidenolie van Kamille

Maak eerst een koud aftreksel van Kamille in een neutrale plantaardige olie zoals Zonnebloem, Amandel of Jojoba. Olijfolie is minder geschikt. Kamille bevat ook veel etherische olie en geeft die goed af in vettige olie, maar daarvoor is wel enig geduld gewenst.

  • Neem een goed gereinigd doorzichtig potje en vul die tot 3/4 met gedroogde Kamille bloemen. Giet hier de olie naar keuze overheen totdat de bloemen net onder staan en sluit af met een luchtdoorlatend doekje en elastiekje erom heen. Plak er een etiket op wat er in het potje zit: <Naam plant en gebruikte delen>, <type olie> en zet er de datum onder.
  • Zet de pot op een lichte, warme plek. Bijvoorbeeld op de vensterbank in de zon. Daarvoor geldt: hoe warmer hoe beter.
  • Roer dagelijks eventjes met een spateltje of lepeltje van bamboe, hout of glas (niet met metaal!) zodat alle kruiden goed onder blijven staan. Na ongeveer een week zal het roeren niet meer nodig zijn omdat de kamille bloemen alle olie hebben opgenomen en dan zakken de bloemetjes vanzelf naar de bodem.
  • Na ongeveer 3/4 weken is de olie klaar, tenzij het winter is en de zon niet genoeg op je potje Kamille olie heeft geschenen, dan is het verstandig het potje nog een paar weken extra te laten staan voor je het afgiet.
  • Neem dan een donker potje en zeef de kruidenolie door een zeef of koffiefilter zodat de Kamille bloemen zelf achter blijven. Neem een nieuw etiket en zet hier de naam, de drager olie en de datum op.
  • De olie is 1 tot 2 jaar houdbaar. Om de houdbaarheid te vergroten kan je er in deze fase al een druppel etherische Lavendel olie in sprenkelen, dat verhoogt de houdbaarheid. Een druppeltje Vitamine E Acetaat of Tarwekiem olie helpt ook enorm om rans te voorkomen.

Je kan ervoor kiezen om de olie een olie te laten. Kamille olie heeft zo haar eigen voordelen, bijvoorbeeld als er sprake is van eczeem of schimmelinfecties op grote oppervlakken van de huid; dan werkt een Kamille olie heerlijk verzachtend. Met een olie kan je dus beter smeren, met zalf stip je beter kleinere plekken aan. Ik gebruik zalf ook liever voor handen en voeten, en m’n gezicht.

Verwerken van de kruiden olie tot een zalf (op basis van bijenwas)

Als je je eigen Kamille olie toch graag tot zalf wil verwerken, dan kan je de volgende stappen doorlopen:

  • Giet je olie over in een pirex maatbeker en zet deze in een pannetje met water op het fornuis (au-bain-marie). Terwijl de olie zachtjes in het water opwarmt en de geur van appeltjes door je huis verspreidt kan je beginnen met het wegen van de bijenwas.
  • Op 200ml olie kan je 20 gram bijenwas aanhouden. Bijenwas doet er even over om compleet te smelten, dus het is verstandig om de olie goed te laten opwarmen (niet laten koken) alvorens je er de bijenwas in kleine brokjes aan toevoegt. Ik vind de gestolde bijenwas druppels van Jojoli daarom erg handig.
  • Roer de bijenwas door de olie met een houten of glazen spateltje tot deze compleet gesmolten is.
  • Voeg op het laatste moment 10 druppels etherische Lavendel olie toe en haal de pirex maatbaker met je (nu nog) vloeibare zalf uit de pan met warm water.
  • Giet je zalf over in een donker potje of een tinnen rondje en wacht een uurtje om de bijenwas de gelegenheid te geven te stollen en af te koelen.

Het resultaat is een boterachtige dikke crème die heerlijk naar grondappeltjes (Kamille) en Lavendel ruikt die je zowel als zalf en lippenbalsem op de schrale, droge en aangedane huid kan aanbrengen. Kamille zalf met Lavendel werkt tevens schimmeldodend en desinfecterend op (brand)wonden. Zo heb je het beste van beide werelden.

20 gram bijenwas op 200ml olie kan een vrij harde zalf opleveren. Als je een iets zachtere substantie ambieert, dan kan je ervoor kiezen tevens 20gram Cacaoboter of Sheabutter toe te voegen. Ook deze kan je in handzaam formaat en voor een goede prijs bij Jojoli kopen.


Lavendel thee en andere lavendel dranken

Etherische olie lost niet goed op in water, maar dat is misschien maar goed ook met het oog op de sterke werking en smaak van lavendel. Je hebt maar een beetje lavendel nodig om een ontzettend smaakvolle toevoeging te doen aan een thee mix of cocktail.

Slaapmix

Lavendel gaat erg snel overheersen als je er een thee van zet, bovendien zijn de bloemetjes behoorlijk bitter. Bedenk dan vooral waar je Lavendel graag voor in wil zetten en welke andere kruiden je aan je thee mix zou kunnen toevoegen om dit resultaten te ondersteunen en de smaak een beetje uit te balanceren. Aangezien Lavendel kalmeert kies ik ervoor om een theelepeltje lavendel aan een pot Valeriaan thee of Citroenmelisse thee toe te voegen. Deze werken alle drie op hun eigen manier kalmerend, waardoor een goede nachtrust vrijwel gegarandeerd is. Het mooie aan de toevoeging van Lavendel in deze mix vind ik dat het zo ontzettend veel smaak afgeeft, heel anders dan Valeriaan bijvoorbeeld, dat een beetje naar zweet ruikt (waar katten dol op zijn overigens!). Valeriaan is wel licht verslavend, dus deze thee mix mag je niet te vaak en te lang achter elkaar drinken.

Lavendel siroop

Door water en honing in gelijke delen met elkaar aan de kook te brengen en hier een paar eetlepels lavendel aan toe te voegen verkrijg je een zoet Lavendel extract dat goed kan worden gebruikt in mixers voor cocktails en mocktails. Bijvoorbeeld als smaakmaker in een Gin & (Vlierbloesem) Tonic of een glaasje bubbels. Hieronder een foto van de Lavendel cordial die ik een aantal weken had gemaakt, bovenop drijft een takje Rozemarijn. Het geheel was intens bloemig en maakt vrolijk (niet alleen door de alcohol).


Parfum, potpourri & kussen spray

Ik noemde eerder al het veelvuldige gebruik van Lavendel in de parfumindustrie. De Lavendel die hiervoor met name in de Provence wordt gekweekt is een gecultiveerde soort die bijzonder hoog is in de aanwezigheid van etherische olie. Deze Lavendel wordt in geurkussentjes en potpourri ook veel gebruikt, tevens om haar kalmerende kwaliteiten. Maar ook omdat Lavendel reinigend werkt en dus de lucht zuivert.

Ikzelf ben geen enorme fan van de geur van Lavendel, dus als ik de voordelen van Lavendel wil benutten dan mix ik het nog steeds graag met andere geurende planten en vruchten. Mijn favoriet is een spray van Bergamot, Robertskruid en Lavendel. Deze spray maak ik op basis van 1/5 ethanol (95% alcohol) en 4/5 gedestilleerd water, waar ik 5 druppels etherische olie van deze 3 kruiden aan toevoeg. De spray kalmeert, zuivert de lucht, maakt vrolijk en werkt ontkrampend. Ik spray het graag op m’n kussen voordat ik ga slapen.

Suggesties nodig voor de aanschaf van een goede en betrouwbare etherische Lavendel olie? Ga niet voor goedkoop, maar kies voor kwaliteit. Goede en duurzame producenten zijn: o.a. Doterra, Primavera, Farfalla & Tisserand.

* Let op: Essentiële olie van Lavendel is voor veruit de meeste mensen veilig direct op de huid aan te brengen. De basis verbinding is Linalool, dit is een Ester die de onmiskenbare geur aan Lavendel geeft en in mindere mate ook in Bergamot en Koriander aanwezig is. Echter kan het zo zijn dat Linalool bij sommige mensen een allergische reactie geeft, daarom is het in alle gevallen raadzaam om altijd eerst een beetje etherische Lavendel olie op een klein plekje van de huid uit te proberen of direct contact met de huid gewoon geheel te vermijden.

3 manieren om kruidenthee te zetten

Moederkruid Motherwort Migraine Tanacetum parthenium


Kruidenthee, of tisane, is een infusie van plantendelen (bladeren, bloemen, wortels of zaden) in water. De meeste inhoudsstoffen van geneeskrachtige planten kunnen in water worden opgelost, al is het vaak niet de hoogste concentratie, maar hoog genoeg voor een mooi effect op ons algeheel welzijn; Hetzij fysiek, hetzij geestelijk.

Er zijn verschillende methoden om kruidenthee te zetten, de methode die je verkiest is afhankelijk van het type kruid en/of de plantendelen. Ik zal dat hieronder even uitleggen:

  1. De meest gangbare methode is een infusie van 90 graden, waarbij het kruid wordt overgoten door water dat net van het kookpunt af is. Standaard koffie is een veel voorkomend voorbeeld van een infuus, maar het is ook de manier van thee zetten die ons veelal is aangeleerd.

De meeste planten geven hierin goed hun smaak af. Maar de meer kwetsbare bloemen, zoals Madeliefjes of Driekleurig Viooltje, raken veel van hun smaak juist kwijt. Het is het beste om tere bloemen eerst te overgieten met lauw warm water en dit een paar minuten te laten staan alvorens het hete water er over heen te gieten. Een infuus is na 10 minuten klaar met trekken.

2. Het is ook mogelijk een kruidenthee te maken in koud water, dat heet een maceraat. Je maakt een maceraat door het gewenste kruid in een pot met koud water gedurende 4-8 uur op kamertemperatuur weg te zetten en daarna af te zeven. Dit duurt weliswaar wat langer, maar de mineralen en andere inhoudsstoffen blijven mooi in tact.

Sommige planten, zoals Kaasjeskruid en Citroenmelisse, bevatten veel slijmstoffen. Slijmstoffen zijn hoog in kiezelzuur (ook wel silicium genoemd) en dat heeft een uitstekende uitwerking op ons lichaamseigen kiezelzuur in botten, bindweefsel en slijmvliezen. Thee van Kaasjeskruid, Citroenmelisse of Slangenkruid is dan ook fijn om te drinken wanneer je last hebt van ontstoken slijmvliezen in mondholten, longen en de maag. Het zijn wel kieskeurige planten, want als je er een infuus van maakt (een thee van 90 graden) dan veranderen ze in snot en komt er weinig smaak en slijmstof vrij. Het bereiden van een maceraat is voor deze kruiden de beste methode.

3. Tot slot kan je ervoor kiezen om een kookextract te maken, dit noemen we een decoct. Een decoct maak je door plantendelen in een pannetje met koud water volledig onder te dompelen en deze op het vuur 20 minuten te laten sudderen. Een decoct is voor de meeste kruiden niet geschikt, maar juist wel voor de wat hardere plantendelen, zoals de Cichorei wortel of Venkelzaden.

Door het zachtjes koken van zaden en wortels komen de inhoudsstoffen vrij die bij een infuus of maceraat gewoon in het kruid verstoppertje zouden spelen. Cichorei is een wat bescheiden en verlegen kruid, vaak heeft ze wat meer tijd en aandacht nodig. Een decoct is dan en fantastische optie.


Theemix maken

Lavendel, Kamille en Valeriaan doen het samen erg goed in een slaapmix, maar kamille en lavendel geven het beste hun geneeskracht af in een infuus, terwijl Valeriaan thee van de wortel wordt gezet en dus het beste tot zijn recht komt in een decoct. Je kan er daarom voor kiezen om ze afzonderlijk klaar te maken en aan het einde samen te voegen. Dat noem je dan weer een incoct. Wat zal je heerlijk slapen!

“Thee moet dansen”

Ik koop zelf geen theezakjes meer in de winkel, zelfs niet als de planten organic zijn geteeld of de theezakjes ongebleekt zijn. Waarom niet? Omdat kruiden graag de ruimte krijgen. In een theezakje zitten alle kruiden bovenop elkaar geperst. Om een gebalanceerde kruiden thee te maken is het daarom fijn om met filters te werken. Ikzelf maak daarom alleen nog maar grote potten thee en giet die gedurende de ochtend of avond over een filter uit in mijn kopje (zoals te zien is op de foto). En dat bevalt me goed, want daardoor krijg ik lekker veel gezond vocht binnen.

Voorzorgsmaatregelen

Het is altijd aan te raden om even onderzoek te doen of de losse kruiden die je in huis hebt ook daadwerkelijk in grote hoeveelheid mogen worden ingenomen.

Zoethout (om maar een zeer geliefd thee kruid te noemen) mag door het aanwezige glycyrrhinezuur niet te vaak en te veel worden ingenomen. Mensen met een verhoogde bloeddruk doen er zelfs goed aan Zoethout in het geheel te mijden. Zoethout werkt zoals het door de bijnieren aangemaakte cortisol, een geweldig natuurlijk remedie voor mensen met de ziekte van Addison of bij allergieën, maar altijd met mate.