Hoe de specerijenhandel de wereld veranderde

Bij het beginnen van deze blog en website was het niet mijn intentie om zo diep op de cultuurhistorie omtrent kruiden in te gaan, laat staan de handel erin. Toch kom ik er steeds meer achter dat het weldegelijk een belangrijke rol speelt, mede omdat de Kruidengeneeskunde zoals die nu in Europa bestaat er anders heel anders uit had gezien.

Door de interesse in en vraag naar kruiden gingen ontdekkingsreizigers de hele wereld af en zo zijn hier veel nieuwe soorten geïntroduceerd, evenals de tradities en kennis die ermee gepaard gingen. Veel voorkomende geneeskrachtige kruiden zoals Rozemarijn, Laurier, Salie, Lavendel, Peper, Kruidnagel, Foelie, Anijs, Kaneel, Oregano, Echinacea… het zijn allemaal kruiden die hier voor de Late Middeleeuwen niet voorkwamen. Een aantal, zoals de Mediterraanse kruiden, werden hier door connecties met de Arabieren en Romeinen wel mee naartoe genomen en soms ook aangeplant in de Europese kloostertuinen, maar pas veel later werden zij voor een groter publiek beschikbaar.

Luxeproduct

De handel in specerijen is al heel oud en gaat terug tot de Oude Egyptenaren en Romeinen. Geld was echter enkel een ruilmiddel om kruiden mee te vergoeden, maar winst werd er niet op gemaakt. In de vroege Middeleeuwen (na de val van het Romeinse rijk) waren het vooral de Arabieren die toegang hadden tot kruiden en het gebruik van kruiden in Europa was dan ook alleen weggelegd voor de allerrijksten. Aangezien Europa in de Middeleeuwen erg sober was genoot het gebruik van kruiden in de keuken geen prioriteit. De kruiden die in de kloostertuinen verbouwd werden, waren weldegelijk van belang, maar er werd zuinig mee omgegaan en ze werden alleen voor medicinale doeleinden ingezet. Te denken valt dan bijvoorbeeld aan Citroenmelisse, Longkruid en Pepermunt.

Na het jaar 1000 nam de welvaart in Europa door de kruistochten enorm toe. Het waren met name de Italianen die de handel in kruiden op de Middellandse zee in handen hadden en distribueerden die tussen Alexandrië en de rest van Europa. Door de overleveringen van de Arabieren en Alexander de Grote was men zich echter bewust van het bestaan van verder oorden, met een enorm potentieel voor de specerijenhandel. Zo haalde Alexander de Grote al peper uit India. Dit vormde de stimulans voor de Portugezen om op ontdekkingsreis te gaan, kort daarop gevolgd door de Spanjaarden, Britten en Nederlanders. Het was een enorme uitdaging die heel veel investeringen kostte; er waren geen routekaarten en de houten boten waarmee zij maandenlang op zee doorbrachten waren traag en onbetrouwbaar. Zeeziekte, verhongering, muiterij, schipbreuk en dodelijke infecties lagen op de loer, toch namen zij dit risico. Hadden zij dit niet gedaan, dan had de wereld er heel anders uitgezien.

Opkomst van het handelskapitalisme

De opkomst van het handels kapitalisme gaat hand in hand met de Europese ontdekkingstochten naar Azië & Amerika en de ruil van exotische specerijen voor goud en zilver. In 1602 werd de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) opgericht, met als doel een verkapte monopolie op de verkoop van exotische specerijen te bewerkstelligen, de 1134 koopmannen die zich bij de VOC hadden aangesloten werden dan ook ongelofelijk rijk en gelden als de eerste ‘miljonairs’ en ‘miljardairs’. De VOC was de eerste multinational met honderden aandeelhouders. Dit keerpunt kan dan ook worden beschouwd als het startpunt van de wereldeconomie en het handelskapitalisme, al zijn de grondbeginselen van het kapitalisme pas tijdens de 18e eeuw opgetekend. Door de lange reis die specerijen aflegden waren zij nog steeds zeer exclusief. Je kan je er nu bijna geen voorstelling van maken, maar een pond nootmuskaat uit Nederlands- Indië kostte destijds evenveel als 100 liter bier.

Anijszaad Kaneel en Nootmuskaat

Waarom betaalden de rijken in Europa zoveel geld voor specerijen?

Zo gauw de scheepsladingen met exotische specerijen de Nederlanden en de rest van Europa hadden bereikten waren zij niet meer weg te denken. Veel van deze kruiden waren niet alleen smaakmakers, de inhoudsstoffen beschikken ook over anti-bacteriele, anti-virale en schimmelwerende eigenschappen die het leven voorgoed hebben veranderd. Zo konden ze worden toegepast als conserveringsmiddel, wat het mogelijk maakte om eten langer te bewaren. In een tijd waarin koelkasten niet bestonden was dat een enorme aanwinst. Daarnaast maskeerden de etherische olie in veel exotische specerijen de nare geurtjes van aanstaand bederf.

In en op het menselijk lichaam hebben veel tropische kruiden een soortgelijk effect: ze werken veelal antiseptisch en algeheel opbouwend. Zo kon nootmuskaat worden ingezet bij diarree en concentratieproblemen, kaneel bij virusinfecties en darmparasieten en peper als pijnstiller bij klachten aan de urinewegen. Vaak werden kruiden ook gebruikt als deodorant en parfum.

De introductie van specerijen was dus van groot belang voor de algehele volksgezondheid in Europa. Daarnaast werd Europa er natuurlijk ook rijk van, terwijl de oorden waar deze grondstoffen vandaan kwamen hun gewassen onderschept zagen en de landbouw daar steeds verder werd uitgeput voor het welvaren van de kolonist. En dat ging er niet zachtzinnig aan toe. De VOC deed er alles aan om hun monopolie op de handel in exclusieve specerijen te behouden. 𝙇𝙤𝙠𝙖𝙡𝙚 𝙡𝙚𝙞𝙙𝙚𝙧𝙨 𝙬𝙚𝙧𝙙𝙚𝙣 𝙜𝙚𝙙𝙬𝙤𝙣𝙜𝙚𝙣 alleen met Nederland handel te drijven. Wie niet meewerkte, werd gedwongen tot slavernij of vermoord en de VOC liet concurrerende plantages omhakken.

One Reply to “ Hoe de specerijenhandel de wereld veranderde

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *