Geneeskrachtige kruiden Archieven

23 December 202011 January 2023

Natuurlijke remedies bij menstruatie klachten

Elke vrouw ervaart haar menstruatie anders. Sommige vrouwen hebben alle mogelijke klachten; sterke vloeiingen, intense hoofdpijn, krampen, zachte ontlasting, pijn in de onderrug, vochtophoping en schommelingen in het humeur. Andere vrouwen hebben slechts een paar van deze klachten, of vrijwel geen. Bij sommige vrouwen blijft de menstruatie volledig uit. Anticonceptie en leeftijd kunnen een rol spelen, maar ook de leefstijl. Om beter te begrijpen hoe dit werkt heb ik uiteen gezet hoe de menstruatiecyclus verloopt en welke natuurlijke remedies er zijn om uiteenlopende klachten in verschillende fasen te verzachten. Let wel, als je last hebt van chronisch PMS (post-menstrueel syndroom) of aanhoudende klachten voor en na de menstruatie, dan is het altijd beter om eerst advies in te winnen bij een arts.

Wat gebeurt er in het vrouwelijk lichaam tijdens de menstruatie?

De vruchtbaarheidscyclus

Tis geen kattenpis, laten we dat voorop stellen. Elke maand weer bereidt het vrouwenlichaam zich voor op een eventuele zwangerschap. In het midden van de cyclus vormen de eierstokken een eicel, die na rijping middels de eisprong (ook wel ovulatie genoemd) wordt afgestoten richting de baarmoeder. Het baarmoederslijmvlies verdikt zodat een bevruchte eicel zich in de baarmoederwand kan nestelen en de foetus hier 9 maanden prettig kan vertoeven. Als er binnen 2 weken geen bevruchting plaatsvindt, worden de voorbereidingen tenietgedaan. Het slijmvlies wordt in een paar dagen tijd afgestoten en via de vagina afgevoerd zodat zich na de volgende eisprong het zelfde proces kan voltrekken. Het afstoten van baarmoederslijmvlies is de menstruatie. De menstruatiecyclus duurt idealiter ongeveer 28 dagen, waarbij dag 1 de eerste dag van de menstruatie is, en dag 14 de dag van de eisprong.

De rol van de hormonen

In elke fase van de menstruatiecyclus kan je je anders voelen, omdat je hormoon niveaus om de zoveel tijd erg kunnen schommelen. Oestrogeen, follikelstimulerend hormoon (FSH), luteïniserend hormoon (LH) en progesteron zijn de aanjagers van de menstruatie en verantwoordelijk voor het maandelijks aanmaken van eicellen in de eierstokken. Hoe doen zij dat en wat doet het met je?

Hormonen worden in de klieren geproduceerd, zoals de bijnieren en de lymfeklieren. De voortplantingshormonen worden in de hersenklieren aangemaakt, namelijk de hypofyse en de hypothalamus. Na de menstruatie produceren de hersenklieren met name FSH, deze hormonen zetten de eierstokken aan tot het rijpen van onrijpe eicellen naar follikel (eiblaasje). Als de eicel eenmaal is gerijpt geeft het oestrogeen af, dit hormoon zorgt ervoor dat het baarmoederslijmvlies gaat groeien en de afname van FSH remt af. In deze fase is je humeur over het algemeen goed en rustig, de oestrogeen zorgt ervoor dat je je creatief en levenslustig voelt, en je hebt meer zin in sex.

Als het baarmoederslijmvlies voldoende is gegroeid geeft het oestrogeen een signaal aan de hersenen om LH aan te maken, het LH veroorzaakt de eisprong en de hoeveelheid progesteron in het bloed neemt toe. Progesteron speelt een belangrijke rol tijdens de zwangerschap, dit hormoon zorgt ervoor dat de baarmoederslijmvlies in tact blijft. In deze fase van de menstruatiecyclus voelen veel vrouwen zich slaperig, hebben de behoefte veel te eten en thuis op de bank te blijven zitten. Dit luidt voor sommige vrouwen tevens de PMS (premenstrueel syndroom) fase in. Naarmate het afstoten van de slijmvliezen nadert kunnen veel vrouwen zich geïrriteerd voelen, somber, angstig en zelfs depressief. Als het eitje niet bevrucht is dalen de hoeveelheden progesteron en begint de ongesteldheid, veel van de psychische klachten verdwijnen en worden vervangen door een mogelijke reeks aan lichamelijke klachten die met de afstoot van het baarmoederslijmvlies gepaard gaan.

Kruiden die helpen bij menstruatieklachten

De meeste klachten tijdens de menstruatiecyclus doen zich vlak vóór de menstruatie en/of tijdens de menstruatie voor. Veel voorkomende klachten zijn:

Vlak vóór de menstruatie (3e fase): moeheid, sneller geïrriteerd zijn, pijnlijke borsten, opgeblazen gevoel, constante trek (in zoetigheid), gewichtstoename en een onrustige huid.

Tijdens de menstruatie (4e fase): hoofdpijn, krampen, lage rugpijn, darmkoliek, misselijkheid en aandrang tot plassen.

Ongeveer 30% van alle vrouwen heeft elke maand dermate last van bovenstaande klachten dat de kwaliteit van leven in de 3e en 4e fase van de menstruatie zeer wordt beïnvloed. 70% van deze vrouwen gaat met deze klachten niet naar de huisarts. Om de klachten te onderdrukken wordt snel gegrepen naar paracetamol of Aleve, maar die verlichten niet de mentale symptomen of de oorzaak van het ongemak en soms is het simpelweg niet genoeg om de kwaliteit van leven op dat moment te verbeteren.

Welke natuurlijke remedies zijn er dan om de kwaliteit van leven tijdens de 3e en 4e fase van de menstruatiecyclus te verbeteren?

De mantel van Freya

Vrouwenmantel (Alchemilla vulgaris), ook wel ‘Mantel van Freya’ genoemd, ontleent haar naam aan het zachte, fluweelachtige en mantelvormige blad, dat gelijkenis vertoont met de zachte vormen van de vrouw en de binnenkant van de baarmoeder. En dit verwijst gelijk naar haar voornaamste geneeskrachtige eigenschappen, namelijk de activerende EN kalmerende werking op de vrouwelijke geslachtsorganen. Vrouwenmantel wordt ook wel een ‘baarmoedertonicum’ genoemd.

Vrouwenmantel wordt in Nederland veel aangeplant in parken en bloemperken

Vrouwenmantel is een kruid van tegengestelden maar doet altijd precies dat wat nodig is en pakt eventuele problemen omtrent de menstruatie zeer breed en bij de bron aan. Zo stimuleert of kalmeert Vrouwenmantel de aanmaak van het progesteron hormoon via de hypofyse, waardoor schommelingen tijdens de cyclus minder heftig zijn. Daarnaast reguleert Vrouwenmantel de productie van andere hormonen via de bijnierschors, waardoor gevoelens van neerslachtigheid of depressie bij PMS verminderen.

Vrouwenmantel heeft een samentrekkende werking, zowel bloedstelpend als spierversterkend; het versterkt de spieren van de blaas en de baarmoeder, voorkomt vochtophopingen en voert afvalstoffen af. Bij heftige vloeiingen en kramp (ook voor of na de menstruatie) wordt het bloeden gestelpt en bij uitblijven van menstruatie wordt het bloeden juist bevorderd. Daarnaast zorgt het in Vrouwenmantel aanwezige salicine voor een pijnstillende werking, dit is dezelfde werkzame stof die in paracetamol zit. Het is dus een ideaal kruid om de menstruatiecyclus zonder al te veel problemen door te komen, met name om de cyclus terug te brengen in een ritme bij disbalans.

Vrouwenmantel is een vrij smakelijk kruid waar na droging een thee van gezet kan worden. In de webwinkel van Jacob Hooy is deze thee te bestellen.

Let op! Vrouwenmantel thee of tinctuur mag niet worden gebruikt tijdens de zwangerschap, de uitdrijvende werking kan de geboorte vervroegd introduceren. Bij uitstek zeer geschikt na de geboorte om de spieren weer aan te sterken, of na een abortus. In combinatie met de pil kan Vrouwenmantel de menstruatiecyclus verstoren.

Marjolein

Marjolein (Origanum vulgare) komt van het woord ‘Marjorana’, wat ‘altijd gelukkig’ betekent. Zowel Marjolein als haar gekweekte broertje Oregano zijn een feestje voor de smaakpapillen maar met name de Wilde Marjolein beschikt over medicinale eigenschappen. Het behaarde blad en de licht roze bloemetjes zijn klein en staan dicht op elkaar, dit verwijst naar de zachte en kalmerende werking op de slijmvliezen en de psyche. Een gouden combinatie als het gaat om het vrouwelijke hormoonstelsel.

Marjolein is met name geschikt voor vrouwen met menstruatieklachten die door mentale problemen worden veroorzaakt, denk aan verkramping in de bekkenbodem die de doorbloeding tegenhoudt. Bij dergelijke problematiek ontkrampt Marjolein het zenuwstelsel, eventuele stress en angst worden verzacht en de doorbloeding naar de buik en benen worden gestimuleerd. Krampen tijdens de menstruatie nemen af. De aanwezige mineralen (met name Ijzer en Calcium) verrijken het bloed en zorgen ervoor dat het gestel in het algeheel kan aansterken.

Marjolein is makkelijk in gebruik en heeft geen bijwerkingen. Een kuur kan bijvoorbeeld bestaan uit een dieet met gebruik van het kruid in verschillende gerechten, aangevuld met thee. Het is in beide gevallen aan te raden om een plantje in huis te halen of aan te planten in de tuin, om dit prachtige en welriekende kruid altijd bij de hand te hebben. En daar zullen de bijen je ook erg dankbaar voor zijn!

Moederkruid

Moederkruid (Tanacetum parthenium) ontleent haar naam aan haar eeuwenlange medicinale gebruik bij problemen die te maken hebben met de baarmoeder en moeder & kind. De 17e eeuwse Vlaamse herborist Rember Dodoens gebruikte Moederkruid met name om de nageboorte te bespoedigen. In de kruidengeneeskunde is Moederkruid tegenwoordig in veel gevallen keuze nummer 1 bij zware hoofdpijn en migraine, vooral als die door hormonale schommelingen worden veroorzaakt.

Hevige hoofdpijn ontstaat door het hormoon serotonine die vrij kan komen tijdens stress, emotie of de menstruele cyclus. De bloemknoppen van Moederkruid bevatten de stof parthenolide die ervoor zorgt dat het vrijkomen van serotonine wordt geblokkeerd, waardoor het aantal migraine- of hoofdpijnaanvallen daalt en minder hevig zijn. Moederkruid bevordert tevens de doorbloeding van de baarmoeder en fungeert net als Vrouwenmantel als een baarmoedertonicum, dat wil zeggen dat het doet wat nodig is om de menstruatie of overgang en de hormoonbalans zo goed mogelijk te reguleren; bij PMS, onregelmatige menstruatie, het uitblijven van de menstruatie en baarmoederkramp. Minder geschikt bij hevige vloeiingen, dan zijn Vrouwenmantel of Kamille betere opties.

Moederkruid geeft de beste resultaten bij preventief en langdurig gebruik om de hormoonschommelingen en de daaruit voortvloeiende migraine aanvallen op de lange termijn te beheersen. 80% van de vrouwen met hormoon geïnduceerde migraine heeft aangegeven baat te hebben bij het preventief gebruik van Moederkruid. De werkzame stof parthenolide kan het beste worden opgelost in een alcoholisch extract (tinctuur) waarvan elke dag een paar druppeltjes met water kan worden ingenomen. Een thee trekken van blad en bloem kan ook, maar die is behoorlijk bitter en dat gaat voor langdurig gebruik wellicht tegenstaan. De tinctuur Moederkruid kan worden besteld bij Het Kruidenrijk en de gedroogde bloemen bij Pit & Pit.

Let op! Moederkruid is een sterk werkend en prikkelend kruid waar als bijwerking mondzweertjes zijn gemeld, dus het vers kauwen op het blad of de bloemen van Moederkruid is niet aan te raden. Verwerking in thee of tinctuur is prima, maar niet tijdens de zwangerschap, borstvoeding en voor of na een operatie.

Kamille

De Latijnse naam voor Kamille is Matricaria Chamomilla. Matricaria komt van het woord ‘Matrix’, wat baarmoeder betekent, en dat duidt op haar gunstige werking op de vrouwelijke voortplantingsorganen. Kamille is een heel zacht en veilig kruid dat past bij zowel moeder als kind. Het draagt de bijnaam ‘Moederkruid’ en lijkt ook een beetje op het eerder behandelde Moederkruid. Ze komen beiden uit dezelfde familie (Samengesteldbloemigen), maar hun werking op de vrouwelijke geslachtsorganen en het hormoonstelsel is beslist heel verschillend.

Kamille heeft met name een ontkrampende en ontspannende werking op de baarmoeder spieren en het hele zenuwstelsel, dit maakt het een geschikt kruid bij overmatige en pijnlijke vloeiingen tijdens de menstruatie. Kamille bevat bovendien vele mineralen, waaronder Ijzer, Calcium en Fosfor, die het bloed en gestel opbouwen (bijvoorbeeld bij bloedarmoede door overmatig bloedverlies) en Zwavel. Zwavel helpt gifstoffen af te voeren en Vitamine B en C zorgen ervoor dat de weerstand tijdens de menstruatie worden ondersteund.

Kamille kan op vele manieren tijdens of voor de menstruatie worden ingezet. Ikzelf vind het erg prettig om bij kramp een stoombad van Kamille te nemen, dit doe ik door er een sterke thee van te trekken en met een afgesloten doek of lange rok bovenop een teiltje met deze thee te gaan zitten. Bij zware vloeiing is het ook een optie om te kiezen voor een warme wikkel van Kamille thee en die op het buikgebied te leggen. De reden waarom ik graag een stoombad neem is omdat Kamille ook rustgevend op de pH waarden van de vagina inwerkt, waardoor een eventuele bacteriële vaginose verholpen kan worden. Daarnaast heeft het ook een schimmeldodende werking.

Van binnenuit kan worden gekozen voor een warme kop Kamille thee. Kamille zit boordevol etherische olie en smaakt erg lekker, het ruikt een beetje naar verse appeltaart. Ook al is Kamille een veilig kruid om veel thee van te drinken raad ik toch aan om het te beperken, dat wil zeggen maximaal 4 koppen per dag gedurende 2 weken (mocht het nodig zijn). Uiteindelijk moet het lichaam ook de kans krijgen om op eigen krachten te functioneren en de kalmerende werking van Kamille kan in uitzonderlijke gevallen een afhankelijkheidsreactie teweeg brengen.

18 December 202018 December 2020

De geneeskracht van de Grove den

Het is bijna winter en de kerst staat voor de deur. Ik was er dit jaar erg vroeg bij en heb halverwege November al een kerstboom in huis gehaald. Er zijn vele soorten naaldbomen, maar mijn favoriet is Pinus sylvestris, de Grove Den.

‘Pinus’ betekent ‘naaldboom’ en ‘sylvestris’ betekent ‘van het bos’. De Nederlandse naam Grove den zegt iets over het karakter van de naalden van deze boom, die zijn in verhouding langer, blauwer en ritmischer ingeplant (in paren van ongeveer 10 naalden) dan die van veel andere naaldbomen. Het woord ‘Den’ in Nederlands komt vermoedelijk van het Angelsaksische woord ‘dennia’, dat betekende ‘wouddal’ en in de hedendaagse Engelse taal wordt met ‘denn’ een groep wilde dieren bedoeld. Het is een oude boom die al vroeg tot de verbeelding van allerlei volkeren sprak, misschien omdat het 1 van de weinige gewassen is die tijdens de winter groen blijft. En dat komt goed uit, want de den beschikt over vele geneeskrachtige eigenschappen die in de winter goed van pas kwamen (en komen ;-)).

Van oudsher was de winter een tijd waarin men tot rust kwam en zich overleverde aan de verstilling in de natuur. De oogst was in de herfst al binnen gehaald en buiten was het koud en vroeg donker. Net als de dieren gingen de mensen ook in een soort winterslaap, afwachtend tot de eerste tekenen van de lente, de terugkeer van de zon. Een moment voor bezinning. Dit was het ritme van de jaargetijden. Tegenwoordig lijkt het haast omgekeerd. De kerstdagen zijn volgepland met etentjes en de voorbereidingen voor sociale activiteiten, kerstinkopen. Stress. En dat is nou net waar het in de donkere dagen voor kerst niet om gaat. Kijk maar eens om je heen en snuif de geur van de winter op, wat wil het je vertellen?

Een wandeling door het naaldbos

Is er iets zo weldadig voor ons lichaam en geest als een wandeling in het naaldbos en het opsnuiven van de geuren van de spar, ceder en dennenboom? Heb je ook wel eens ervaren dat je je na een wandeling in een naaldbos veel opgeruimder voelt in je hoofd en in je luchtwegen? Dat komt omdat de etherische olie die via de naalden en hars van de dennenboom worden verspreidt op de holtes, bronchiën EN op het zenuwstelsel werken. Mocht je niet naast een naaldbos wonen en je holtes zitten verstopt dan kan je met een paar druppels etherische Dennen olie bijvoorbeeld een stoombad maken en je luchtwegen worden hierdoor gereinigd. De geur speelt hierin een rol. De geur van Den zorgt ervoor dat je systeem zich ontspant, waardoor ook de zenuwen en de bloedvaatjes zich verwijden; de doorstroom neemt toe, de druk op de holtes neemt af en je kan weer vrijer ademen. En diep en bewust ademen is erg belangrijk voor ons algehele welzijn.

De relatie tussen je adem en de wind

In Nederland zijn veel naaldbomen aangeplant, die zijn hier niet natuurlijkerwijze aan komen waaien. Door eeuwenlange overbegrazing is de grond op veel plaatsen in Nederland uitgedroogd en veranderd in stuifzand; micro organismen zijn onttrokken en er is geen voedingsbodem voor een rijk loofbos of ander weelderig groen meer. De den doet het in stuifzand landschappen zoals de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug daarentegen erg goed. Dit komt onder andere omdat naaldbomen niet zoveel water nodig hebben. Maar het heeft ook te maken met de wind en de bijzondere relatie van de Grove den tot de wind. Stuifzand landschappen zijn tochtig en naaldbomen hebben wind nodig voor het verspreiden van hun zaden. De zaden van de naaldboom zitten niet in een afgesloten vruchtbeginsel zoals die van de peer of pompoen (bedektzadigen); de Grove den is een naaktzadige, dat wil zeggen dat zijn zaden los in de oksels van de dennenappel zitten. De wind zorgt ervoor dat deze zaden worden verspreid.

Je kan veel opmaken over de geneeskrachtige werking van een kruid door hem nauwkeurig te observeren. Zo zegt de bijzondere relatie tussen de wind en de Den iets over de geneeskrachtige werking op onze luchtwegen en de naalden van de boom duiden op een prikkelend effect. De Grove den is bij uitstek geschikt voor het aanmaken van gezond slijm in de slijmvliezen en de huid en bevordert de adem door het vrij maken van de luchtwegen.

Geneeskrachtige werking

We zijn psychosomatische wezens, dat is onze natuur. Lichaam en geest zijn met elkaar verbonden. En de planten en bomen spelen daarop in door een breed spectrum van aandoeningen zowel lichamelijk als psychisch aan te pakken. In de kruidengeneeskunde wordt dat de ‘Typologie’ van een kruid genoemd. In het geval van de Grove den luidt de typologie:

“de Grove den is bij uitstek geschikt voor mensen die vastzitten in wrok van oud zeer en anderen of zichzelf niet kunnen vergeven. Ze zeggen steeds ‘sorry’ of ‘had ik maar…’ en gedragen zich als slachtoffer, vooral ten opzichte van directe familieleden.” – quote is afkomstig uit Het Kruidenboek van Ingrid.

Dat klinkt vrij heftig, maar houd er rekening mee dat dit de meest overdreven vorm is waarin een dergelijke karakter eigenschap zoals wrok zich kan uiten. Er zijn uiteraard ook ‘lichter’ varianten van de bovenstaande omschrijving, maar uiteindelijk leidt het allemaal tot hetzelfde: een vernauwing van de energie en het opwerpen van blokkades.

Het opwerpen van blokkades uit zich in ziektebeelden die te maken hebben met verstopping; we hadden het al uitgebreid over verstopping van de holtes, de neus, en de bronchiën. Grove den maakt zacht, desinfecteert en creëert ruimte voor de adem en levensenergie om opnieuw te stromen. Zoals ik al zei hoeft het niet altijd te gaan om de meest heftige variant, het kan ook gaan om een dagelijkse vermoeidheid die door slachtoffer gedrag is veroorzaakt. In dit laatste geval kan de Den ook verlichting bieden, het maakt vrolijk en geeft energie. Vooral in de donkere dagen rond midwinter. Den werkt dus ook sterk op onze psyche en het zenuwstelsel, dit komt door de aanwezigheid van pinicrine of pineen. Pinicrine heeft een cortison achtig effect, het werkt activerend op de bijnier, die verantwoordlijk is voor het aanmaken en loslaten van cortison en adrenaline.

De aanwezigheid van hars in de Den zorgt ervoor dat verstoppingen ook via de urinewegen worden afgevoerd. Hars doet namelijk zweten. De diuretische werking van de Grove den kan daarom ook bij nieraandoeningen, blaasontsteking en zelfs bij ziekten aan de lever worden ingezet.

De Grove den is zeer geschikt om in allerlei oliën en zalven te verwerken. De verzachtende en wond helende eigenschappen werken prachtig op eczeem en de ontstoken huid. Het bevorderen van de doorbloeding zorgt er tevens voor dat de huid en onderliggende lagen worden verwarmd, bijvoorbeeld bij ontsteking van gewrichten, spierpijn, en winterhanden en -voeten. Een zalf kan ook worden ingezet om de borst bij astma, bronchitis en longontsteking mee in te smeren.

14 December 202011 January 2023

Het aromatische feestje dat Lavendel heet

Ik heb de afgelopen tijd veel gepost over ernstige aandoeningen en fysieke klachten en toen ik vanochtend in rust mijn leven overdacht constateerde ik dat ik vooral enorm zin had om de pracht van de natuur ook weer eens te vieren. De ware vrijgevigheid van al die mooie kruiden. Veel kruiden hebben een behoorlijke handleiding, maar veel ook niet. Binnen die laatste categorie valt Lavendel*. En wat een feestje is dat!

Lavendel (Lavandula angustifolia). Ik vind het een beetje een deftig kruid. Althans, niet als ik de Lavendel hier in de geveltuintjes van de grote stad zie verpieteren door de kou. Maar wel als ik droom over de lavendel velden van de Provence. Lavendel houdt van warmte en droogte, en toch doet ze het hier in Nederland best wel heel erg goed. Ik heb in de lente Lavendel gezaaid en wonder boven wonder begint ze nu op te komen, bij temperaturen die rond het vriespunt schommelen. Dat zegt heel veel over de weerstand die ze aan het licht brengt. Lavendel is een heel krachtig en weerstand verhogend kruid.

Eigenlijk was ik nooit zo’n fan van Lavendel. Ik hou enorm van parfum, maar Lavandin (een variant op Lavendel die in de Franse parfumindustrie veel wordt gebruikt) voert meestal niet de boventoon in mijn parfum collectie. Ik kies liever voor het zwaardere werk, zoals Vanille, Bergamot, Muscus, Cederhout en zowat alle parfums van Guerlain. Maar sinds ik ben begonnen met het maken van mijn eigen verzorgingsproducten op basis van kruiden is Lavendel niet uit mijn spreekwoordelijke laboratorium weg te denken. Lavendel is voor enorm veel dingen geschikt en ik HOU van haar. Of eigenlijk moet ik zeggen ‘hem’, want volgens de magische archetypen is Lavendel een mannelijk kruid, geassocieerd met de planeet Mercurius (communicatie) en met het element lucht. In de tovenarij wordt Lavendel ingezet voor haar volgende eigenschappen: liefde, bescherming, reiniging, vrede en een lang leven.

Wat kan je zoal doen met lavendel?

Misschien heb jij in eerste instantie ook niet zoveel met Lavendel, maar ik hoop dat dit artikeltje van mij jouw mening over Lavendel ook een beetje kan bijstellen. De meest toegankelijke manier om dat te doen is om Lavendel praktisch in te zetten, dan komt hij het beste tot zijn recht, zonder oordeel en intens vrijgevig.

De wijze van verwerken kan per kruid verschillen. Sommige kruiden geven hun inhoudsstoffen het beste af in water, anderen in alcohol of glycerine, en weer anderen in een koude drager olie zoals zonnebloem of amandelolie. Het hangt er dus maar helemaal van af welke inhoudsstoffen van dat specifieke kruid de belangrijkste geneeskrachtige werking bieden voor jou en het doel van jouw verwerking. Veruit de meest geliefde en gebruikte inhoudsstof in Lavendel is de etherische olie, dat is een hormoon achtige afscheiding die de typische smaak en geur aan Lavendel geeft en zorgt voor de desinfecterende werking die zo geliefd is in zeep en shampoo.

Etherische olie & hydrolaat:

Etherische olie kan op verschillende manieren uit de Lavendel plant worden verkregen. Het is het beste oplosbaar in alcohol, plantaardige olie en waterdamp. Uit waterdamp verkregen etherische olie wordt ook wel essentiële olie genoemd. Dit is een ingewikkeld proces waarbij in de laatste stap de etherische olie van waterdamp kan worden gescheiden om de pure etherische olie (zonder drager) heel nauwgezet in te zetten. Etherische olie die (nog) niet van waterdamp is gescheiden wordt een hydrolaat genoemd. Deze hebben beide hun eigen kenmerken en gebruik, maar over het algemeen geldt voor hydrolaten dat ze veiliger inzetbaar zijn omdat ze verdund zijn. Hydrolaten hebben wel alle positieve kenmerken van etherische olie maar werken niet irriterend op de huid en slijmvliezen, hydrolaten worden daarom veel in cosmetica gebruikt.

Etherische olie is dus een middels stoomdestillatie verkregen aromatische essentie van een plant. Ik noem het ook wel de ziel van de plant. Vaak gaat het om een hele lage opbrengst in een hoge concentratie, daarbij is het heel vluchtig (de meeste geurende planten bevatten 0.5% – 3% etherische olie). De naam etherische ‘olie’ is een beetje misleidend want in tegenstelling tot vettige plantaardige olie uit bijvoorbeeld noten en zaden is etherische olie qua samenstelling beter te vergelijken met een hele sterke alcohol; het vervliegt bij aanraking met de openlucht of verhitting en kan zelfs irriterend werken op de huid. Sterker nog, de meeste etherische oliën mogen niet zomaar zonder een draagolie worden aangebracht, laat staan ingenomen. Dit komt omdat etherische olie qua geneeskracht een sterk prikkelende werking heeft, het lost vetten op, desinfecteert, werkt sterk in op ons gemoed en ontkrampend op darmen en zenuwstelsel.

De samenstelling van hormoonachtige afscheidingen kan per plant ook weer sterk verschillen en dit zorgt ervoor dat elke etherische olie zijn of haar eigen handleiding heeft. Aromatherapeuten weten precies welke etherische olie welke samenstelling heeft en kunnen zodanig gepast advies geven over de veiligheid en inzetbaarheid. Aromatherapie gaat ervan uit dat etherische oliën middels geur en sensatie een weldadig effect hebben op lichaam en geest en dat is nog best een hele kunst! Zo is het van groot belang te weten dat sommige etherische oliën dermate stimulerend werken dat zwangere vrouwen deze het beste kunnen vermijden. Denk bijvoorbeeld aan Rozemarijn (Rosmarinus officinalis) of Pepermunt (Mentha x piperita), je zou er dan wellicht voor kunnen kiezen om met een hydrolaat te werken. Maar dan alsnog is voorzichtigheid geboden.

Sommige planten bevatten etherische oliën die in gebruik een stuk veiliger zijn en Lavendel is er daar zeker 1 van. Tea Tree is een andere, daarom wordt de essentiële olie van Tea Tree bij acne direct op de huid aangebracht, met fantastische resultaten! Andere etherische oliën moeten in een drager worden verwerkt en/of mogen met behulp van een diffuser in de lucht worden verspreid om zo hun heilzame werking middels de reuk aan ons hormoonsysteem af te geven. Ook dat geeft hele mooie resultaten als het op Lavendel of andere kalmerende kruiden aankomt.

Lavendel etherische olie in zalf

Juist omdat de etherische olie van Lavendel zo heerlijk ruikt en veilig op de huid kan worden aangebracht wordt het zowel in de aromatherapie als ook in de kruidengeneeskunde veel gebruikt. Lavendel kalmeert ons zenuwstelsel, zorgt voor een goede nachtrust, verhoogt de weerstand, verwijdt de bloedvaten (wat het een goed medicijn tegen hoofdpijn maakt) en heeft een helende werking op huid en slijmvliezen. Ideaal voor een kalmerende welriekende massageolie of een voedende zalf die zowel de huid hydrateert en herstelt als ook rust in het hoofd brengt.

Ik gebruik de etherische olie van Lavendel zelf graag als lekker geurtje in mijn zalven en lippenbalsems. En omdat er een grote geneeskrachtige werking vanuit gaat profiteer ik ook nog eens van de heilzame werking. Ik let er wel op dat de werking van Lavendel aansluit op de zalf die ik heb gemaakt. Zo passen Kamille en Lavendel qua werking goed bij elkaar en voeg ik daarom graag een paar druppels etherische Lavendel olie aan mijn Kamille zalf toe. Kamille zalf is zeer geschikt voor de droge en schrale huid, met name bij de tere huid van babytjes en luieruitslag.

Begin met het maken van een kruidenolie van Kamille

Maak eerst een koud aftreksel van Kamille in een neutrale plantaardige olie zoals Zonnebloem, Amandel of Jojoba. Olijfolie is minder geschikt. Kamille bevat ook veel etherische olie en geeft die goed af in vettige olie, maar daarvoor is wel enig geduld gewenst.

Neem een goed gereinigd doorzichtig potje en vul die tot 3/4 met gedroogde Kamille bloemen. Giet hier de olie naar keuze overheen totdat de bloemen net onder staan en sluit af met een luchtdoorlatend doekje en elastiekje erom heen. Plak er een etiket op wat er in het potje zit: <Naam plant en gebruikte delen>, <type olie> en zet er de datum onder.
Zet de pot op een lichte, warme plek. Bijvoorbeeld op de vensterbank in de zon. Daarvoor geldt: hoe warmer hoe beter.
Roer dagelijks eventjes met een spateltje of lepeltje van bamboe, hout of glas (niet met metaal!) zodat alle kruiden goed onder blijven staan. Na ongeveer een week zal het roeren niet meer nodig zijn omdat de kamille bloemen alle olie hebben opgenomen en dan zakken de bloemetjes vanzelf naar de bodem.
Na ongeveer 3/4 weken is de olie klaar, tenzij het winter is en de zon niet genoeg op je potje Kamille olie heeft geschenen, dan is het verstandig het potje nog een paar weken extra te laten staan voor je het afgiet.
Neem dan een donker potje en zeef de kruidenolie door een zeef of koffiefilter zodat de Kamille bloemen zelf achter blijven. Neem een nieuw etiket en zet hier de naam, de drager olie en de datum op.
De olie is 1 tot 2 jaar houdbaar. Om de houdbaarheid te vergroten kan je er in deze fase al een druppel etherische Lavendel olie in sprenkelen, dat verhoogt de houdbaarheid. Een druppeltje Vitamine E Acetaat of Tarwekiem olie helpt ook enorm om rans te voorkomen.

Je kan ervoor kiezen om de olie een olie te laten. Kamille olie heeft zo haar eigen voordelen, bijvoorbeeld als er sprake is van eczeem of schimmelinfecties op grote oppervlakken van de huid; dan werkt een Kamille olie heerlijk verzachtend. Met een olie kan je dus beter smeren, met zalf stip je beter kleinere plekken aan. Ik gebruik zalf ook liever voor handen en voeten, en m’n gezicht.

Verwerken van de kruiden olie tot een zalf (op basis van bijenwas)

Als je je eigen Kamille olie toch graag tot zalf wil verwerken, dan kan je de volgende stappen doorlopen:

Giet je olie over in een pirex maatbeker en zet deze in een pannetje met water op het fornuis (au-bain-marie). Terwijl de olie zachtjes in het water opwarmt en de geur van appeltjes door je huis verspreidt kan je beginnen met het wegen van de bijenwas.
Op 200ml olie kan je 20 gram bijenwas aanhouden. Bijenwas doet er even over om compleet te smelten, dus het is verstandig om de olie goed te laten opwarmen (niet laten koken) alvorens je er de bijenwas in kleine brokjes aan toevoegt. Ik vind de gestolde bijenwas druppels van Jojoli daarom erg handig.
Roer de bijenwas door de olie met een houten of glazen spateltje tot deze compleet gesmolten is.
Voeg op het laatste moment 10 druppels etherische Lavendel olie toe en haal de pirex maatbaker met je (nu nog) vloeibare zalf uit de pan met warm water.
Giet je zalf over in een donker potje of een tinnen rondje en wacht een uurtje om de bijenwas de gelegenheid te geven te stollen en af te koelen.

Het resultaat is een boterachtige dikke crème die heerlijk naar grondappeltjes (Kamille) en Lavendel ruikt die je zowel als zalf en lippenbalsem op de schrale, droge en aangedane huid kan aanbrengen. Kamille zalf met Lavendel werkt tevens schimmeldodend en desinfecterend op (brand)wonden. Zo heb je het beste van beide werelden.

20 gram bijenwas op 200ml olie kan een vrij harde zalf opleveren. Als je een iets zachtere substantie ambieert, dan kan je ervoor kiezen tevens 20gram Cacaoboter of Sheabutter toe te voegen. Ook deze kan je in handzaam formaat en voor een goede prijs bij Jojoli kopen.

Lavendel thee en andere lavendel dranken

Etherische olie lost niet goed op in water, maar dat is misschien maar goed ook met het oog op de sterke werking en smaak van lavendel. Je hebt maar een beetje lavendel nodig om een ontzettend smaakvolle toevoeging te doen aan een thee mix of cocktail.

Slaapmix

Lavendel gaat erg snel overheersen als je er een thee van zet, bovendien zijn de bloemetjes behoorlijk bitter. Bedenk dan vooral waar je Lavendel graag voor in wil zetten en welke andere kruiden je aan je thee mix zou kunnen toevoegen om dit resultaten te ondersteunen en de smaak een beetje uit te balanceren. Aangezien Lavendel kalmeert kies ik ervoor om een theelepeltje lavendel aan een pot Valeriaan thee of Citroenmelisse thee toe te voegen. Deze werken alle drie op hun eigen manier kalmerend, waardoor een goede nachtrust vrijwel gegarandeerd is. Het mooie aan de toevoeging van Lavendel in deze mix vind ik dat het zo ontzettend veel smaak afgeeft, heel anders dan Valeriaan bijvoorbeeld, dat een beetje naar zweet ruikt (waar katten dol op zijn overigens!). Valeriaan is wel licht verslavend, dus deze thee mix mag je niet te vaak en te lang achter elkaar drinken.

Lavendel siroop

Door water en honing in gelijke delen met elkaar aan de kook te brengen en hier een paar eetlepels lavendel aan toe te voegen verkrijg je een zoet Lavendel extract dat goed kan worden gebruikt in mixers voor cocktails en mocktails. Bijvoorbeeld als smaakmaker in een Gin & (Vlierbloesem) Tonic of een glaasje bubbels. Hieronder een foto van de Lavendel cordial die ik een aantal weken had gemaakt, bovenop drijft een takje Rozemarijn. Het geheel was intens bloemig en maakt vrolijk (niet alleen door de alcohol).

Parfum, potpourri & kussen spray

Ik noemde eerder al het veelvuldige gebruik van Lavendel in de parfumindustrie. De Lavendel die hiervoor met name in de Provence wordt gekweekt is een gecultiveerde soort die bijzonder hoog is in de aanwezigheid van etherische olie. Deze Lavendel wordt in geurkussentjes en potpourri ook veel gebruikt, tevens om haar kalmerende kwaliteiten. Maar ook omdat Lavendel reinigend werkt en dus de lucht zuivert.

Ikzelf ben geen enorme fan van de geur van Lavendel, dus als ik de voordelen van Lavendel wil benutten dan mix ik het nog steeds graag met andere geurende planten en vruchten. Mijn favoriet is een spray van Bergamot, Robertskruid en Lavendel. Deze spray maak ik op basis van 1/5 ethanol (95% alcohol) en 4/5 gedestilleerd water, waar ik 5 druppels etherische olie van deze 3 kruiden aan toevoeg. De spray kalmeert, zuivert de lucht, maakt vrolijk en werkt ontkrampend. Ik spray het graag op m’n kussen voordat ik ga slapen.

Suggesties nodig voor de aanschaf van een goede en betrouwbare etherische Lavendel olie? Ga niet voor goedkoop, maar kies voor kwaliteit. Goede en duurzame producenten zijn: o.a. Doterra, Primavera, Farfalla & Tisserand.

* Let op: Essentiële olie van Lavendel is voor veruit de meeste mensen veilig direct op de huid aan te brengen. De basis verbinding is Linalool, dit is een Ester die de onmiskenbare geur aan Lavendel geeft en in mindere mate ook in Bergamot en Koriander aanwezig is. Echter kan het zo zijn dat Linalool bij sommige mensen een allergische reactie geeft, daarom is het in alle gevallen raadzaam om altijd eerst een beetje etherische Lavendel olie op een klein plekje van de huid uit te proberen of direct contact met de huid gewoon geheel te vermijden.